Kent Kapısı · İpekyolu, Van
Orta Kapı , Eski Van Şehri’nin güney surlarında, Hüsrev Paşa Külliyesi’nin güneyinde bulunan ve günümüzde çoğunlukla “Saray Kapısı” veya “Uğrun Kapısı” adıyla tanıtılan şehir kapısıdır.
Haritada aç
Kayıt
Orta Kapı
, Eski Van Şehri’nin güney surlarında, Hüsrev Paşa Külliyesi’nin güneyinde bulunan ve günümüzde çoğunlukla “Saray Kapısı” veya “Uğrun Kapısı” adıyla tanıtılan şehir kapısıdır. Ancak bu adlandırma tartışmalıdır. 17. yüzyıla tarihlenen Kalʿa-i Seng-i Van adlı Osmanlı şehir planında çift sur sistemi açık biçimde gösterilmiş; dış güney surunun orta kesimindeki kapı “Bâb-ı Orta”, onun batısındaki başka bir geçit ise “Bâb-ı Evvel” olarak kaydedilmiştir. İç surda ise bunlardan ayrı olarak “İç Kapısı” ve onun batısında “Uğrun Kapısı” gösterilmiştir. Dolayısıyla Uğrun Kapısı, Bâb-ı Orta’nın diğer adı değil, farklı bir sur hattında yer alan ayrı bir kapıdır.
Mesut Gül, 17. yüzyıl planını ve günümüze ulaşan sur kalıntılarını karşılaştırdığı 2020 tarihli çalışmasında, iç ve dış sur kapılarının sonraki yayınlarda birbirine karıştırıldığını belirtmiş ve “onarımı yapılan kapı Bâb-ı Orta’dır” sonucuna ulaşmıştır. Buna karşılık Şahabettin Öztürk’ün restorasyonu ayrıntılı biçimde belgeleyen 2023 tarihli çalışmasında aynı yapı “Saray (Uğrun) Kapısı” adıyla ele alınmıştır. Öztürk’ün çalışması, kapının 2006’da arkeolojik kazısının yapıldığını, restorasyonunun Nisan 2010’da başladığını ve 2012’de tamamlandığını göstermektedir.
“Saray Kapısı” adının ayrıca başka bir tarihî kapıyla karışmış olması da mümkündür. Eski Van kazılarını yürüten Erkan Konyar, Bülent Genç, Can Avcı ve Armağan Tan, 2019 tarihli çalışmalarında Saray, Yeni ve Orta kapılarının ad ve konumlarının literatürde karıştırıldığını özellikle belirtmiş; Yeni Kapı ile Saray Kapısı’nın aynı yeri ifade ettiği ve bu kapının 19. yüzyıl sonlarında yeni hükümet yapıları arasındaki bağlantıyı sağlamak amacıyla açıldığı sonucuna varmıştır. Bu nedenle Hüsrev Paşa Külliyesi’nin güneyindeki 2010–2012’de ayağa kaldırılan yapı için tarihî kaynaklarla en doğrudan örtüşen ad Orta Kapı (Bâb-ı Orta) görünmektedir; Uğrun Kapısı ise ayrı bir kapıdır.
Kaynaklar
Kalʿa-i Seng-i Van
, Topkapı Sarayı Müzesi, E.9487.
Jean-Louis Bacqué-Grammont, “Un Plan Ottoman Inédit de Van au XVIIe Siècle”,
Osmanlı Araştırmaları
, 2, 1981, s. 97–122.
Mesut Gül, “Eski Van Şehri’nin Sur Sistemi Üzerine Yeni Bir Değerlendirme”,
II. Uluslararası Türkoloji Araştırmaları Sempozyumu Tam Metin Kitabı
, 2020.
Erkan Konyar, Bülent Genç, Can Avcı, Armağan Tan, “Excavations at the Old City, Fortress, and Mound of Van: Work in 2018”,
Anatolia Antiqua
, 27, 2019, s. 167–181.
Şahabettin Öztürk, “Eski Van Şehri Surları ve Saray Kapısı’nın Kazı, Proje ve Onarım Çalışmaları Hakkında Bir Araştırma”,
Eksen
, 4/1, 2023, s. 38–61.
Yakınında
Aynı yer
Sık sorulanlar
Orta Kapı, Van, İpekyolu, Van konumunda kayıtlı bir kültürel miras yapısıdır.
Orta Kapı, Van MuseConnect envanterinde Kent Kapısı olarak sınıflandırılır.