Mehmet Han Çeşmesi

Kazasker Mehmet Hafid Efendi Mehah-ı Miyah’ında 1727 tarihlerinde çeşmenin metruk olduğunu, haznesinin mağaraya benzediğini kaydeder. Çeşmenin ayna taşındaki 2. Mahmut’a ait tamir kitabesi, yeniden ihyasını gösterir.

Ancak İbrahim Tanışık, İstanbul Çeşmeleri adlı eserinde bu ayna taşını “2. Mahmut Çeşmesi”, haznenin sağında bulunan kitabeyi de “Fatih Sultan Mehmet Çeşmesi” olarak kaydetmiştir.

Çeşmenin hemen sağında Meryem Kadın Çeşmesi yer alır.

Sağ taraftaki hazne üzerinde bulunan 4. Mehmet devrine ait kitabe;

Hazret-i Sultân-ı Gâzi Cem-şüküh Hân-ı Mehmed Fatih ü kişver-güşâ

Padişah-ı kal’a-gîr ve saff-şiken Hüsrev-i Rüstem nekr-i şîr-i vegâ

Gonce-i tab’ın görünce gül gibi Açdı devletle bu câ-yı dil-guşâ

Oldu câr-i emr-i âlî kıldılar Bir müferrih havz ve çeşme binâ

Havz-ı Kevser çeşme-i âb-ı hayât Gayret-i cûy-ı İrem ayn-ı şifâ

Şehriyâre nûş-ı cân olsun müdâm Hıfz ide zâtın Cenâb-ı Kibriyâ

Ola câri tâ kıyamet âb-veş Sû be sû emri bi-Hakk-ı enbiyâ

Da’ima zıll-i humâ-yı devleti Eylesin dehri serâser pür-ziyâ

Nâlî’den tarihini sordum dedi Çeşme-i aynü’l-hayât-ı canfezâ

H.1071 (M.1660)

Çeşmeni ayna taşındaki 2. Mahmut dönemine ait tamir kitabesi;

Kulzüm-i rüşd ü fetânet dâver-i deryâ-nevâl menbaʻ-ı cûy-i ʻinâyet Hazret-i Mahmûd Hân Âb-ı rûy-i tâcidârân-ı selâtîn-i ʻizâm nûr-i çeşm vü rûh-i ʻâlem zıll-i Rabbü’l-müsteʻân Gayret-i şâhânesiyle kıldı tanzîm-i umûr devlete verdi nizâmıyla hayât-ı câvidân Her harâbezârı cûd-i şefkati maʻmûr eder her dil-i mahzûnu eyler iltifâtı kâmurân Teşnegân-ı kandırır âb-ı zülâl-i lütfuna akıdıp sular gibi ihsânın ol şâh-ı cihân İşte ez-cümle harâb olmuş görüp bu çeşmeyi eyledi tecdîdine fermân ʻinâyetle hemân Ettirip mecrâsını tathîr suyun buldurup yapdı bu nev çeşme-sârı ol şehinşâh-ı zemân Gıll ü gışşdan eyleyip tathîr dehri ser-te-ser nusret ü tevfîk-i Hakk olsun refîk ü hem-ʻân Hükm ü fermânı ola cârî cihâna sû-be-sû eyledikçe hükmün icrâ mihr ü mâh-ı âsumân Beş vakit nâs eyler icrâ bu duʻâ-yı elzemi tâ-be-mahşer ede Hakk fark-ı enâme sâyebân Bendesi Râsih dedi tecdîdine târih-i tâm eyledi icrâ bu ʻayn-ı zemzemi Mahmûd Hân 1251 (M.1835) El-fakîr Yesârîzâde Mustafa ʻİzzet gufira lehümâ

Kaynaklar: Mehmet Nermi Haskan, Yüzyıllar Boyunca Üsküdar; İbrahim Tanışık İstanbul Camileri II; İstanbul Tarihi Çeşmeler Külliyatı