Eski Ankara valilerinden Abidin Paşa döneminde (1886-1894) 1893 yılında yaptırılan çeşmenin, Ankara’nın en gösterişli çeşmelerinden biri olduğu söylenebilir.
Anafartalar Caddesi’nin eskiden ‘Balıkpazarı’ olarak adlandırılan bölümü yakınında yer alan çeşme, Tahtakale Hamamı’nın kuzeyinde bulunuyordu.
Abidin Paşa’nın yaptırdığı çeşmelerden biri olduğu için ‘Abidin Paşa Çeşmesi’ adıyla bilinen bu çeşme, Hanımpınarı su hattı üzerindeydi.
Çeşme, yaklaşık 15 km. uzaklıktaki Kayaş yakınlarındaki Hanımpınarı mevkiinden şehir merkezine demir borularla hat çekilmesi sonrasında, 30 Ekim 1893 tarihinde Hükümet Meydanı’nda düzenlenen bir törenle açılmıştır.
Su hattında kullanılan demir borular Avrupa’dan getirtilmiştir (Şehr-i Kadim Ankara, Cilt 3, s.30-42).Abidin Paşa, Ankara’da başka çeşmeler de yaptırmıştır.
Tamamı mermerden yapılmış olan Tahtakale’deki Abidin Paşa Çeşmesi ile Elmadağ suyunu kullanan ve At Pazarı’nda yer alan 12 lüleli çeşme bunlar arasında en bilinenleridir.
Her iki çeşme de ne yazık ki günümüze ulaşmamıştır.
Tahtakale Hamamı önünde, sokakların birleşim yerindeki açıklık alanda bulunan bu çeşme, Temmuz 1929’da çıkan Tahtakale yangını sırasında bölgedeki birçok yapı ile birlikte kullanılmaz hale gelmiştir.
1929 yılının sonuna doğru, yangın alanına Ulus Sebze Hali yapılmıştır. Çeşme bu dönemde yıktırılmıştır. Çeşmenin günümüzdeki yeri, Sebze Hali’nin kuzeydoğu köşesine, Toygar Hanı’nın arka tarafına denk gelmektedir.
Som mermerden yapılmış olan Abidin Paşa Çeşmesi, Sultan II. Abdülhamid adına yaptırılmıştır.
Bu nedenle Padişaha yakışır şekilde ve İstanbul anıtsal çeşmelerine benzer tarzda inşa edilmiştir (Şehr-i Kadim Ankara, Cilt 3, s.30-42).
Günümüze ulaşmış az sayıdaki fotoğraflarından anlayabildiğimiz kadarıyla, kesme taşlardan oluşturulmuş düz bir satıh önüne yerleştirilmiş olan çeşme, uzunlamasına duran dikdörtgen prizma biçimindedir.
Çeşmenin ön cephesi yan yana gelecek şekilde 3 bölümden oluşturulmuştur. Ortada yer alan bölüm, kenardakilere göre daha geniştir. Her bölümün üstünde basık kemerli bir alınlık bölümü yer almaktadır.
Kenar bölümlerde gövdeden alınlık bölümüne geçiş, saçak biçimli silmelerle sağlanmıştır. Alınlık bölümünün silmeleri kademeli şekildedir ve ortalarına birer kilit taşı yerleştirilmiştir.
Ortadaki alınlıkta, en üstte çelenk şeklinde çerçeve içine alınmış yuvarlak biçimli büyük bir rozet yer almaktadır. Rozetin ortasında Padişah II. Abdülhamid’in tuğrası bulunmaktadır.
Rozetin altında ise 4 satırdan oluşan bir kitabe bulunduğu görülmektedir. Çeşmenin ön cephedeki 2 kenar bölümü ile yan cephelerdeki kenar bölümleri üzerinde basık kemerli nişler bulunmaktadır.
Ön cephede bu nişlerin içinde ve orta bölüm üzerinde birer lüle yer almaktadır.
Kaynak: Osmanlı Döneminde Ankara’nın Mahalle Çeşmeleri – İbrahim Yavuz İşçen
2026’da Nisan ayından önce yeniden ihya edilen çeşme şuan Ankara Valiliği önünde bulunmaktadır. Orijinal ve yıkılmadan önce bulunduğu konumu 39.9407095379957, 32.85871922708779’dur.
