Diyarbakır, Hz.
Ömer’in halifeliği döneminde, onun önemli komutanlarından biri olan İyaz bin Ganem tarafından içinde sayıları bine yakın sahabenin bulunduğu, toplamda sekiz bin kişilik ordusuyla Hicret’ten 17 yıl sonra 639 yılında fethedilmiştir.
Diyarbakır’ın fethine katılan çok sayıda sahabe burada şehit düşmüş ve defnedilmiştir.
Fetih sırasında 27-40 arası sahabenin şehit olmasının yanı sıra fetihten sonra aileleri ile Diyarbakır’a gelen ve burada normal olarak eceliyle hayatları son bulan sayısı 500’e ulaşan sahabenin varlığı rivayet edilmektedir.
Fetih sırasında şehit olanlardan biri de Hz. Halid bin Velid’in oğlu olan ve cami ve türbenin hem adının hem de tanınırlığının kaynağı olan Hz. Süleyman’dır. Bu bağlamda Hz. Süleyman Camii ve Türbesi, Mekke ve Medine’den sonra en fazla sahabe mezarının olduğu yerleşim yeri olan Diyarbakır ilinde bulunmaktadır.
Hz. Süleyman Camii ve Türbesi Osmanlı İmparatorluğu döneminde Kanuni Sultan Süleyman zamanında ilk kez genişletilmiş ve ismine vakfiye düzenlenmiştir. Eğimli arazi üzerine inşa edilen Hz. Süleyman Camii ve Türbesi tarihsel süreç içerisinde sürekli onarım görmüş ve etrafına sahabeler türbesi, namazgah, çeşme, tuvalet gibi farklı yapılar eklenmiştir.
Sahabelere ait mezarlar türbelerin olduğu mekanın bodrum katındadır. Üst kattaki mezarlar Sahabelerden feyz veya tabir caizse şefaat almak isteyen paşalar ve ailelerine aittir. Türbedeki kitabeye göre buraya defnedilmiş olan sahabeler şunlardır:
Süleyman b.
Halid (r.a), Rıdvan (r.a), Mes’ud (r.a), Beşir (r.a), Hamza (r.a), Amr (r.a), Şu’be (r.a), Sabit (r.a), Zeyd (r.a), Zeyd (r.a), Halid (r.a), Halid (r.a), Nu’man (r.a), Muhammed (r.a), Muhammed (r.a), Abdullah (r.a), Abdullah (r.a), Abdullah (r.a), Hasan (r.a), Hasan (r.a), Ka’b-i Zişan (r.a), Fudayl (r.a), Malik (r.a), Fahr (r.a), Ebu’l Hamd (r.a), Ebu Nasr (r.a), Muğire (r.a).
Bu özelliğiyle cami, önemli bir ziyaret yeri olma özelliğini korumaktadır.1
Cami haziresinde sahabelerden başka kabirler de bulunmaktadır. Bunlardan bazıları, Silahtar Murtaza Paşa, hanımı, oğulları Ahmet Bey ve Abdülkadir Bey, kız kardeşi Hatice Hanım, Vali Esat Paşa ve eşi Rukiye Hanım, Vali Ahmet Tevfik Paşa, Sadrazam Mehmet Reşit Paşa’nın kızı Lebâbe Hanım’dır.
1631–1633 yılları arasında Diyarbakır valiliğini yapmış olan Silahtar Murtaza Paşa için, camiye ve şehre yaptığı hizmetlerin anısına türbe içerisine onu simgeleyen temsili bir sanduka yerleştirilmişti
—–
