Hadrianopolis Örenyeri
“Paphlagonia Hadrianopolis’i” olarak adlandırılan antik kent bugün Karabük ili, Eskipazar ilçe merkezinin 3 km batısında “Viranşehir” olarak adlandırılan mevkii ve çevresindeki arazi üzerinde dağınık bir şekilde konumlanan Budaklar, Büyükyaylalar, Çaylı ve Beytarla köylerini kapsamaktadır. Hadrianopolis antik kenti, Paphlagonia, Bithynia ve Galatia bölgeleri sınırında, Krateia’nın kuzeydoğusunda yer almaktadır. Hadrianopolis antik kentinde 2003 yılından günümüze kadar yapılan yüzey araştırmaları ve kazı çalışmaları, Paphlagonia bölgesi açısından öneme sahip olan ticaret yolları üzerinde yer alan Hadrianopolis antik kentinin, Roma döneminde bölge ticareti bağlamında önemli bir pazar yeri olduğundan bahsetmesi, Hadrianopolis’in tarih boyunca neden sürekli iskân edildiği açıklar nitelikte bir belgedir. Hadrianopolis, “Kaisareis Proseilemmentiai” adı altında MÖ 5. yılında Galatia eyaletine bağlıdır. Kentin adı, MS 2. yüzyıldan itibaren “Kaisareis Hadrianopoleitai” olarak değiştirilmiştir. Kentin adının Hadrianus tarafından değiştirilip değiştirilmediği tam olarak bilinmemekle birlikte, kentte imparatorluk kültünün varlığı bir yazıttan anlaşılmaktadır. Bu yazıtta Hadrianus, Tanrı’nın oğlu Hadrianus, Tanrı’nın torunu Trajan ve Tanrı’nın büyük torunu Nerva şeklinde ibareler vardır. Bugünkü kalıntılara bakıldığında antik kentin özellikle Geç Roma ve Bizans dönemlerinde oldukça önemli bir konuma geldiği görülmektedir. Bizans döneminde Hadrianopolis kentinin yönetim alanı oldukça geniştir. Karabük’e kadar uzanmaktadır. Ayrıca ele geçen yazıtlardan anlaşıldığı kadarıyla Hadrianopolis, ticaret yolları üzerinde bulunan bir pazar yeridir. Bilinmeyen bir tarihte Sora adında bir şehir kurulmuş ve Hadrianopolis sınırlarından ayrılmıştır. Erken Bizans Dönemi’nde ilk olarak Paphlagonia eyaletine bağlıdır. I. Theodosius (379-395) döneminde yeni kurulan Honorias eyaletine bağlanmıştır. 535 yılında ise Bizans siyasi haritası değişmiş, kent idari anlamda Paphlagonia eyaletine bağlanmış, dini yönetim olarak ise Honorias devam etmiş ve bu kentte Honorias Kilisesi’ne bağlı olmuştur. 32 yaşında Hadrianopolis’e gelen ve kentin eski nekropolünde bir sütunun üzerinde yaklaşık 50 yıl yaşayan Aziz Alypius, Hadrianopolis’in tarihi açısından oldukça önemlidir. Bu sütunun yakınında Azize Euphemia’ya ithaf edilen bir kadınlar manastırı kurulduğu söylenmektedir. MS 727’lerde Hadrianopolis’in sınır komşusu olan Gangra kentinin Emevi akınlarına maruz kalması kenti olumsuz etkilemiş ve kentin giderek terkedilmesine zemin hazırlamıştır. Kentte yapılan kazı çalışmaları ile yüzey araştırmalarında MS 8.yüzyıldan sonrasına ait fazla veri elde edilememiştir. Kent, daha sonra sırasıyla Oğuzlar, Anadolu Selçuklu Devleti, Candaroğlu Beyliği ve son olarak Osmanlı Devleti’nin himayesine girmiştir.